Narzędzia do diagnozy logopedycznej głosu - Blog Gabinet+
Diagnoza logopedyczna
Aktualny
Narzędzia do diagnozy logopedycznej głosu
dr Beata Ciecierska-Zajdel
14 maja 2026
Diagnoza zaburzeń głosu prowadzona przez logopedę powinna składać się z wywiadu, obserwacji pacjenta w różnych sytuacjach komunikacyjnych, analizy wyników badań specjalistycznych, prób diagnostycznych umożliwiających percepcyjną ocenę wszystkich parametrów głosu oraz samooceny głosu dokonanej przez pacjenta. (…) Istnieje kilka opublikowanych narzędzi, które można wykorzystać w logopedycznej diagnozie i monitorowaniu terapii pacjenta z zaburzeniami głosu.
Z artykułu dowiesz się:
W oparciu o wyniki których badań logopedycznych specjalista może planować terapię głosu?
Jaki arkusz terapeuta morze wykorzystać do badań przesiewowych głosu?
Karty badania logopedycznego
Marta Wysocka, Anna Skoczylas, Agata Szkiełkowska i Marzena Mularzuk, opracowując standardy postępowania logopedycznego w przypadku osób z dysfonią [1], przedstawiły propozycję Karty badania logopedycznego. Narzędzie składa się z dziewięciu sekcji:
czterech poświęconych fizjologicznej bazie tworzenia dźwięku: Postawa, Oddychanie, Koordynacja oddechowo-fonacyjna, Motoryka artykulacyjna,
pięciu dotyczących parametrów mowy pacjenta: Ocena funkcji rezonacyjnych, Natężenie głosu, Wysokość głosu, Intonacja, Tempo mówienia.
Każdy element oceny posiada odpowiedzi do wyboru. Zamknięty charakter pytań może być atutem tego narzędzia. Pozwala na sprawne określenie rodzaju zaobserwowanych nieprawidłowości nawet osobom bez dużego doświadczenia diagnostycznego i dzięki temu sprawne przeprowadzenie wstępnej diagnozy głosu. Autorki postulują uzupełnienie badania logopedycznego kwestionariuszem oceny VHI (Voice Handicap Index).
Arkusz diagnozy emisji głosu i Arkusz ustrukturyzowanego wywiadu wstępnego
Dwa narzędzia pomocne w logopedycznej ocenie głosu proponuje Anna Guzy. Jej Arkusz diagnozy emisji głosu(ADE) [2] składa się z:
sześciu otwartych pytań Wywiadu ogólnego (wykonane badania lekarskie, rodzaj wykonywanej pracy, warunki pracy, nałogi, przyjmowane leki, choroby),
Badania szczegółowego obejmującego kilkanaście sfer: samoocenę badanego, ocenę przez logopedę postawy stojącej i siedzącej, artykulacji, rezonansu, prozodii, oddychania, fonacji, motoryki aparatu artykulacyjnego oraz głosowego przedstawienia tekstu.
Każda sekcja kwestionariusza posiada odpowiedzi do wyboru. Autorka proponuje oceniać również nasilenie zauważonych u pacjenta nieprawidłowości w pięciostopniowej skali (0–4), gdzie 0 to brak nieprawidłowości, a 4 to bardzo wysoki stopnień zaburzenia. Ocena w skali punktowej może być pomocna przy monitorowaniu postępów terapii. Uzupełnieniem arkusza badania są teksty (wyrazy, łamańce językowe, fragmenty literackie), mające stanowić podstawę oceny artykulacji. Tak jak wspomniane powyżej autorki, Anna Guzy również zaleca uzupełnienie oceny logopedycznej samooceną pacjenta przy wykorzystaniu kwestionariusza VHI.
Drugie narzędzie przydatne w logopedycznej diagnozie głosu stworzone przez tę autorkę to rozbudowany kwestionariusz wywiadu z pacjentem [3]. Arkusz ustrukturyzowanego wywiadu wstępnego składa się z sześciu sekcji. Oprócz podstawowych danych pacjenta kwestionariusz obejmuje pytania o warunki i higienę pracy, nawyki zdrowotne, ogólny stan zdrowia, problemy głosowe i zmienne psychologiczne. Część pytań ma charakter otwarty. Pytania w trzech ostatnich sekcjach dotyczą częstotliwości i nasilenia wymienianych przez autorkę zachowań, objawów głosowych oraz chorób i są oceniane punktowo w skali 0–4, gdzie 0 to stan prawidłowy lub pożądane zachowanie a 4 to bardzo silne nieprawidłowości lub duża częstotliwość ich występowania. Plusem arkusza jest spora szczegółowość, która pozwala na zebranie wielu informacji i dzięki temu pomaga w precyzyjnym ustaleniu przyczyn zaburzeń głosu. Punktowa ocena stopnia nasilenia nieprawidłowości może być przydatna w monitorowaniu postępów terapii.
Karta badania głosu – badanie przesiewowe u logopedy
Narzędzie do przesiewowego logopedycznego badania głosu proponuje Anna Walencik-Topiłko. W popularnonaukowej publikacji Głos jako narzędzie [4] autorka zamieszcza Kartę badania głosu składającą się z:
sześciopunktowego wywiadu (dotychczasowe leczenie, wykonywany zawód, środowisko, pracy, stosowanie leków, nałogi, wpływ stanów emocjonalnych na głos),
oceny budowy i funkcjonowania narządów mowy (układ oddechowy, fonacyjny, artykulacyjny).
Część elementów oceny zawiera odpowiedzi do wyboru, część ma charakter otwarty. Zaletą narzędzia jest to, że można za jego pomocą dość szybko przeprowadzić wstępną ocenę głosu. Minusem jest konieczność dokonywania opisowej oceny niektórych parametrów, co może być utrudnieniem dla mniej doświadczonych logopedów.
Narzędzie do oceny kompetencji z zakresu emisji i higieny głosu
Narzędzie przeznaczone do oceny głosu w ramach logopedii artystycznej zaproponowali Bartłomiej Kusy i Marta Wysocka [5]. Przedstawione przez autorów Narzędzie do oceny kompetencji z zakresu emisji i higieny głosu składa się z czterech sekcji: Stan zdrowia, Znajomość zasad higieny i emisji głosu, Świadomość ciała oraz Motywacje i emocje. Pierwsza sekcja zawiera pytania dotyczące notowanych przez pacjenta niekorzystnych objawów ze strony głosu, przebytych chorób, nawyków zdrowotnych oraz intensywności i warunków pracy głosem. Sekcja druga to samoocena poziomu wiedzy pacjenta w zakresie emisji i higieny głosu oraz zakresu stosowania się do istniejących zaleceń. Część zatytułowana Świadomość ciała sprawdza samoocenę pacjenta dotyczącą przyjmowanej postawy, sposobu oddychania, tworzenia głosu i artykulacji. Ostatnia część poświęcona jest postrzeganiu własnego głosu i zmianom w głosie związanym z emocjami towarzyszącymi pracy artystycznej. Pytania w większości zawierają odpowiedzi do wyboru, cześć wymaga odpowiedzi opisowej. Narzędzie jest bardzo rozbudowane, zawiera 69 pytań. Zaletą narzędzia jest to, że pozwala na zebranie dość szczegółowych informacji dotyczących stanu wiedzy i stopnia przestrzegania przez pacjenta zasad higieny i prawidłowej emisji głosu, notowanych przez niego odczuć w zakresie ustawienia ciała, sposobu oddychania, fonacji i artykulacji oraz emocji towarzyszących mówieniu, co umożliwia właściwe ukierunkowanie procesu doskonalenia głosu.
Artykuł pochodzi z numeru 71/2025 „Strefy Logopedy” autorstwa dr Beaty Ciecierskiej-Zajdel, dr Kamili Potockiej-Pirosz, dr Urszuli Ciszewskiej-Psujek, Malwiny Wilczyńskiej, Doroty Dudzińskiej pt. „Terapia logopedyczna dorosłych w pytaniach i odpowiedziach”.
Przypisy:
[1] Wysocka M., Skoczylas A., Szkiełkowska A., Mularzuk M. (2008), Standard postępowania logopedycznego w przypadku zaburzeń głosu, [w:] „Logopedia”, t. 37, s. 243–254.
[2] Guzy A. (2012), Jak określać problemy emisji głosu? Propozycja wykorzystania Arkusza Diagnozy Emisji Głosu(ADE), [w:] „Forum Logopedyczne”, nr 20, s. 120–136.
[3] Guzy A. (2019), Diagnoza emisji głosu z wykorzystaniem wywiadu ustrukturyzowanego – implikacje praktyczne, [w:] „Logopaedica Lodziensia”, nr 3 (2019), s. 79–91.
[4] Walencik-Topiłko A. (2012), Głos jako narzędzie, Gdańsk, Wydawnictwo Harmonia.
[5] Kusy B., Wysocka M. (2022), Narzędzie do oceny kompetencji z zakresu emisji i higieny głosu i jego zastosowanie, [w:] „Logopedia”, t. 51(2), s. 267–291.
